• ********
  • ***********

İSLÂM ve BİLİM

İSLÂM ve BİLİM - BİLİM ADAMLARI - NASIRÜDDİN-İ TUSİ

NASIRÜDDİN-İ TUSİ

Onüçüncü asırda İslâm aleminde yetişen meşhur ilim adamı. İsmi, Mu-hammed bin Muhammed bin Hasan olup, künyesi Ebu Cafer; lâkabı Nasi-rüddin'dir. 1201 senesi şubatında Horasan böl­gesindeki Tus şehrinde doğdu. Küçük yaşta ilim öğrenmeye başladı. Ke-maleddin bin Yunus Mu-suli, Muinüddin Salim bin Betran-ı Mısri'den ve İbn-i Sina'nın talebelerin­den Behmen Yar'dan ve diğer meşhur bilginlerden ilim ve fen öğrendi.
Üstlendiği ilk önemli görev, Horasan Valisi Nasirüddin Abdürra-him'in müneccimliğidir. Müneccimliği sırasında bir ara Alamut Kalesi'ne hapsedildi. Cengiz Han'ın torunu Hülagü Han'ın 1256 yılındı ka­leyi yerle bir etmesi so­nucu özgürlüğüne kavuşup Hülagü Han'a danışman oldu. Ancak bütün gayretlerine rağmen, Bağdat'ın yıkılmasına ve Dicle nehrinin sularının 10-15 gün mürekkep gibi akması­na neden olan yüzbinlerce tek nüsha bilimsel kitabın bu neh­re atılarak imha edilmesine mani olamadı. Bu kitap kıyı­mını günlerce ağlayarak sey­retti. Hülagü Han'ın daveti üzerine Meraga şehrine göç ederek bir süre onun vezirliği­ni ve maliye işlerim yürüttü. Bu sırada, imkânsızı başara­rak, Hülagü Han gibi bir kitap düşmanına 20 bin duka altın harcatarak, Doğu ve Batı ilim dünyasında ilk gerçek rasatha­ne sayılan Meraga Rasathane­si'ni kurdurttu. Bu rasathane­nin yanında da ülkenin her ta­rafından getirtilen 400 bin cilt kitabın bulunduğu dev bir kü­tüphane oluşturdu.
Kurulan bu rasathanede ça­lışan o devrin en ünlü 12 astronomi alimi, Nasirüddin Tusi başkanlığında günümüz deneysel astronomisinin ilk örnek çalışmalarını ortaya koydular. Hayatı boyunca ilmi çalışmalarına aralıksız devam eden, Batı'da yazmış ol­duğu "Öklid Elementleri" isimli eserinden dolayı Sabin Bin Kurra gibi "Türk Öklid"i olarak tanınan Nasirüddin Tusi, 1274 yılında Bağdat'ta öl­müştür. İmam Musa Kâzım türbesinin civarına defnedilmiştir.
Tusi, Hülagü'nün emriyle Marega'da bir rasathane kurar. 1259'da Me­raga rasathanesinin kurulmasıyla rasathane tarihinde yeni bir safha başladı. Nasirüddin, rasathaneyi ferdi bir çalışma sahası olmaktan çıkarıp içinde kayda değer bir grubun birlikte çalıştığı ve varlığını sürdürmesi bir fertle kaim olmayan ilmi bir müesseseye dönüştürme­yi bildi. Tebriz Azerbay­can Üniversitesi tarafın­dan Meraga'da yakın geçmişte yapılan kazılar, bu rasathanenin temel kalıntılarını ortaya çıkar­mış ve birçok yapı özel­liğini ilim alemine ka­zandırmıştır. Şunda hiç kuşku yok ki, Meraga ra­sathanesi, ilim tarihinde bugüne kadar bilinen böylesi müesseselerden ilkidir.
Dahası, Meraga'nın İslâm dünyasının batı­sındaki ilk dönem rasat­hanelerle doğrudan bağ­lantısı vardır. Meraga'dan yaklaşık bir yüz yıl sonra tesis edilen Semerkant rasathanesi, Mera-ga'daki rasathanenin her bakımından çok büyütülmüş bir haliydi. Vakıa Uluğ Bey, Meraga bilginlerinin basanlarını mümkün kılan çevre ve aletle­ri Semerkant'ta yeniden oluşturmak için bilinçli bir çaba gösterdi. Bu yüz­den Meraga'dan daha uzun süre ayakta kalan Semerkant rasathanesi, Nasi-rüddin tarafından kurulan ilk dönem rasathanelerin anlaşılması için bir anahtardır. Nasirüddin Tusi, İslâm ülkelerinde olduğu gibi Batı'da da birçok astro­nomi ve matematik bilginini etkiledi. Hazırladığı "Ziyci İlhani=İlhani cet­velleri" yakın zamanlara kadar gök incelemelerinde önemli bir kaynak ola­rak benimsendi.
Sedillot, Bağdat Mektebi'nden söz ederken, mektebin yeni devirlerle İs­kenderiye Mektebi arasındaki boşluğu kapayıp Avarupa'yı uyandırmakla kalmadığını, aynı zamanda nurlu ışıklarıyla Asya'yı da aydınlattığını, bu bilgilerin İslâm bilginleri yoluyla çeşitli devletlere geçtiğini belirtirken, Na­sirüddin Tusi vasıtasıyla da Moğollara geçtiğini ifade eder.

****

ALTUNTOP.ORG
ALTUN SAYAC

ALTUN SAYAC

Aktif Ziyaretçi: 4
Bugün Gelen Ziyaretçi: 1722
Toplam Ziyaretçi: 4605878
IP Adresiniz: 34.229.119.176

Çözünürlüğünüz:

Sitemizi ziyaretiniz

SİTE İÇİ ARAMA MOTORU
--------
*** ***

** MADDE İLE MANANIN; RUH İLE VÜCUDUN;

AKIL İLE ZEKANIN BULUŞTUĞU ADRES : İSLAM ve BİLİM

Özbağlı Abdülhakim ALTUNTOP