• ********
  • ***********

İSLÂM ve BİLİM

İSLÂM ve BİLİM - BİLİM ADAMLARI - ŞEMSEDDIN SEMERKANDİ

ŞEMSEDDIN SEMERKANDİ

Hayatı hakkında hemen hemen hiç bir şey bilinmeyen Şemseddin Muhammed b. Eşref el-Hüseynî el-Semerkandî, XIII. yüzyıl İslam dünyasında yaşadı. Kelam, mantık, felsefe, matematik ve astronomi sahalarında eser verdi; eserleri sonraki dönemlerde İslam dünyasındaki medreselerde ders kitabı olarak okutuldu.
Şemseddin Semerkandî, içerisinde yaşadığı paradigma gereği temel ilimleri tahsil ettikten sonra kelam, mantık ve geometri sahasında uzmanlaştı. Bu sahada verdiği eserler hem kendisinden önceki Yunan-Helen ve İslam birikimini kuşatır hem de muhteva ve uslubta kendisinin ayrıntılara inen özgün katkılarını içerir. Eserlerinin en önemli özelliklerinden birisi geometrik formlara dayalı bir evren tasavvuruna sahip olmasıdır. Bu çerçevede İslam dünyasında "hendesî kelam" denebilecek bir hareketin kurucusu olarak görülebilir.
Şemseddin Semerkandî, Eşkal el-Tesis adını verdiği teorik geometri eserinde Euclides'in İslam medeniyeti'ne Usul el-Hendese adıyla tercüme edilen Elemanlar'ından otuz beş şekli farklı bir şekilde tertip etti. İlk otuz şekil geometrik, son beş şekil ise geometrik cebirle ilgilidir. Beşinci postula sorununda Euclides'i savunan yazar bu konuda İslam Medeniyeti'ndeki eleştirileri de "fasid" bulur. Eserin en önemli özelliği isminin de delalet ettiği gibi var-olanlar dünyasını (Te'sis) temsil ettiği düşünülen temel geometrik formların (Eşkal) incelemesidir. Bu çerçevede eser geometrik varlık tasavvuruna yani İslam dünyasındaki şekliyle Platoncu felsefeye bir giriş olarak hazırlanmıştır. Eser ile Musa Kâdî-zâde'nin (1440'da hayatta) üzerine 1412 tarihinde Uluğ Bey'e ithafen yazdığı Tuhfet el-Reîs fî Şerh Eşkâl el-Tesîs isimli şerh ve bu şerh üzerine kalem alınmış onlarca haşiye, İslam dünyasında uzun yıllar, medreselerde "orta seviyeli" bir geometri kitabı olarak okutuldu. İslâm medeniyetinde gelişmiş olan farklı geometri anlayışlarını içeren bir özelliğe sahip olan eser ile şerhi beraberce yüzyıllar boyu İslam ulemasının orta düzeyde temel geometrik formasyonunu belirledi. Eşkal el-Tesis'de belirlediği çerçeveyi el-Sehâif el-İlahiyye adlı eserinde kelama uygulayan (Süleymaniye, Şehit Ali nr. 1688) Şemseddin Semerkandî bizzat bu eseri şerhetti ve adını el-Meârif fi Şerh el-Sehâif koydu. Bu iki eser de İslam dünyasında okutuldu.
Şemseddin Semerkandî teorik astronomi sahasında Batlamyus'un Arapça'ya el-Macesti adıyla çevrilen, daha sonra da Nasiruddin Tusî (öl. 1274) tarafından yeniden düzenlenen (tahrir) eseri şerh etti (Şerh Tahrir el-Macestî, Berlin nr. 5656). Ayrıca astronomi konusunda el-Tezkire fi İlm el-Hey'e adlı genel bir eser yazdı. Şemseddin Semerkandî, Amel el-Takvim Kevakib el-Sabite adlı eserinde 1276-77 yılına ait bir yıldız kataloğu hazırladı. Ancak astronomiye ait eserleri henüz yeterince incelenmemiştir.
.....
Eserleri henüz incelenmemiş olan Şemseddin Semerkandî, çalışmalarında İslam dünyasında kendisinden önceki ve kendi dönemindeki blim adamlarının fikirleri hakkında bilgiler vermesi yanında, hem muhteva hem de uslubla ayrıntılara yönelik katkılarda bulundu ve özellikle pedagojik karekterli eserleriyle kendisinden sonraki ilim zihniyetini etkiledi.


****

ALTUNTOP.ORG
ALTUN SAYAC

ALTUN SAYAC

Aktif Ziyaretçi: 7
Bugün Gelen Ziyaretçi: 1907
Toplam Ziyaretçi: 4606063
IP Adresiniz: 34.229.119.176

Çözünürlüğünüz:

Sitemizi ziyaretiniz

SİTE İÇİ ARAMA MOTORU
--------
*** ***

** MADDE İLE MANANIN; RUH İLE VÜCUDUN;

AKIL İLE ZEKANIN BULUŞTUĞU ADRES : İSLAM ve BİLİM

Özbağlı Abdülhakim ALTUNTOP